مثانه و کنترل ادرار
فوریت ناگهانی، نشت ادرار با سرفه، تکرر و ادرار شبانه شایع‌اند، در زن و مرد پیش می‌آیند و بخش ناگزیر پیری نیستند.
مثانه چگونه کار می‌کند؟
کار مثانه دو بخش دارد: نگه داشتن و تخلیه. هنگام پر شدن، عضلهٔ مثانه شل می‌ماند و دریچه‌ها بسته‌اند. وقتی زمان و جای مناسب پیدا شد، دریچه‌ها باز می‌شوند و عضلهٔ مثانه منقبض می‌شود. مشکل کنترل ادرار یعنی یکی از این دو بخش درست انجام نمی‌شود.
انواع نشت ادرار
- نشت فشاری: با سرفه، خنده یا بلند کردن چیزی ادرار نشت می‌کند. معمولاً علتش ضعف یا آسیب عضلات کف لگن و دریچهٔ مجراست.
- نشت فوریتی: میل ناگهانی و شدید به ادرار و نشت همراه آن یا کمی بعد از آن. معمولاً علتش فعالیت بیش از حد عضلهٔ مثانه است.
- نشت سرریزی: مثانه کامل خالی نمی‌شود و ادرار مرتب نشت می‌کند. اغلب چیزی جلوی تخلیه را گرفته است.
- نوع مختلط: نشت فشاری و فوریتی با هم.
بارداری و زایمان طبیعی، چاقی، سابقهٔ خانوادگی و بالا رفتن سن احتمال نشت را بیشتر می‌کنند. با این حال نشت ادرار جزو ناگزیر پیری نیست.
ادرار شبانه
برای بسیاری از افراد یک بار بیدار شدن مشکلی ندارد. اگر شبی دو بار یا بیشتر بیدار می‌شوید و روزها خسته‌اید، باید علتش را پیدا کرد. علت می‌تواند ساده باشد، مثل نوشیدنی عصر، یا از بیماری دیگری بیاید. مقالهٔ «چرا شب‌ها برای ادرار بیدار می‌شوم؟» این موضوع را جزئی‌تر توضیح می‌دهد.
چگونه بررسی می‌شود؟
پزشک از نشانه‌ها می‌پرسد و بسته به مورد، معاینهٔ لگن یا معاینهٔ مقعدی انجام می‌دهد. دفترچهٔ ادرار کمک زیادی می‌کند: چند روز می‌نویسید چه می‌نوشید و چند بار به دستشویی می‌روید. اگر لازم باشد، آزمون‌های عملکرد مثانه (اورودینامیک) نشان می‌دهند مثانه چقدر ادرار نگه می‌دارد، چقدر خوب خالی می‌شود و آیا بی‌موقع منقبض می‌شود یا نه.
چه راه‌هایی هست؟
درمان از ساده‌ترین قدم شروع می‌شود:
- تغییر عادت‌ها: کم کردن کافئین و الکل، تنظیم مقدار نوشیدنی و کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن
- تمرین عضلات کف لگن: برنامهٔ معمول دست‌کم ۸ انقباض و دست‌کم ۳ بار در روز است و باید حداقل ۳ ماه ادامه پیدا کند. متخصص باید ببیند عضله را درست منقبض می‌کنید.
- تمرین مثانه: برای نشت فوریتی، یاد می‌گیرید فاصلهٔ میان احساس نیاز و رفتن به دستشویی را کم‌کم بیشتر کنید. این دوره معمولاً دست‌کم ۶ هفته طول می‌کشد.
- دارو: اگر این قدم‌ها کافی نبودند ممکن است پیشنهاد شود.
- جراحی: روش آن به نوع نشت بستگی دارد و وقتی مطرح می‌شود که راه‌های دیگر جواب نداده باشند.
کی زودتر مراجعه کنید؟
اگر همراه با این نشانه‌ها درد، خون در ادرار یا تب دارید، معطل نکنید. اگر اصلاً نمی‌توانید ادرار کنید، همان موقع به اورژانس بروید.
پرسش‌های پرتکرار
اگر کمتر آب بخورم، نشتم کمتر می‌شود؟
لزوماً نه. نوشیدن خیلی کم هم مثل نوشیدن خیلی زیاد می‌تواند مشکل را بدتر کند. مقدار مناسب را از پزشک بپرسید.
تمرین کف لگن فقط برای زنان است؟
نه. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که این تمرین می‌تواند برای همهٔ کسانی که بی‌اختیاری دارند مفید باشد.
حتماً به جراحی نیاز دارم؟
معمولاً نه در قدم اول. ابتدا روش‌های بدون دارو و جراحی را امتحان می‌کنند و بعد سراغ دارو یا جراحی می‌روند.
برای شروع، یک گفت‌وگوی روشن.
برای نوبت به صفحهٔ نوبت بروید یا با پشتیبانی صحبت کنید. جواب آزمایش‌ها، سونوگرافی‌ها و فهرست داروهایتان را هم آماده کنید.